Ondersteuning voor de medewerkers

Margo Kok is jurist en geeft binnen het DJI-programma de les ‘Wet en regelgeving’ in Eindhoven en Utrecht. Ze heeft ruime ervaring in het forensische werkveld, waaronder binnen een TBS-context. ‘Ik wilde vroeger advocaat worden in het strafrecht,’ vertelt ze. ‘Maar na een rondleiding in een TBS-kliniek en een sollicitatie op de functie van jurist, was ik overtuigd. De wereld van zorg en detentie vond ik zo interessant dat ik ben gebleven. Wat mij drijft, is dat medewerkers in hun werk regelmatig voor lastige afwegingen staan. Gedetineerden en patiënten hebben formele rechtsbijstand en ondersteuning. Voor medewerkers ligt die ondersteuning anders georganiseerd. Juist daarom is kennis van rechten en plichten, en het kunnen maken van zorgvuldige afwegingen, zo belangrijk.’

Oog voor de realiteit van de DJI-werkvloer

In haar lessen staat de praktijk centraal. Want werken binnen DJI betekent werken met specifieke wetten en regels die je niet altijd uitgebreid tijdens je opleiding behandelt. ‘De Penitentiaire beginselenwet is heel specifiek,’ zegt Margo. ‘Gedetineerden zijn vaak goed geïnformeerd over hun rechten. Dan is het belangrijk dat jij ook weet wat er wel en niet klopt. Niet omdat je daar altijd streng op moet zijn, maar om duidelijk te blijven en stevig in je schoenen te staan.’ Ze vindt het waardevol dat deelnemers vaak met praktijkvoorbeelden komen. ‘Bijvoorbeeld: iemand zegt dat hij recht heeft op luchten. Klopt dat? Ja, maar hoe (lang) en wanneer? Of iemand vraagt om een hulpmiddel, zoals een wandelstok. Buiten is dat toegestaan, maar binnen kan zo’n voorwerp veiligheidsrisico’s opleveren. Dan kijk je samen: wat is hier verantwoord en wat niet?’

‘Het belangrijkste is dat je jezelf in de spiegel kunt blijven aankijken.’

Drie bouwstenen: humaan, ethisch en juridisch

Volgens Margo draait het werk binnen DJI om het samenbrengen van drie bouwstenen. Humaan: wat heeft deze persoon nodig als mens? Ethisch: wat voelt in deze situatie juist? Juridisch: wat mag volgens de wet? ‘Je zit constant tussen zorgplicht, veiligheid en autonomie,’ zegt ze. ‘Er is zelden één goed antwoord. Je moet afwegen. Het belangrijkste is dat je jezelf in de spiegel kunt blijven aankijken.’

Ze noemt een voorbeeld uit een les, gebaseerd op een geanonimiseerde situatieschets: ‘We bespraken een situatie waarin iemand op de afdeling zichzelf bleef verwonden. Snelle afstemming was op dat moment niet vanzelfsprekend. Ga je naar binnen? Dat kan risico’s met zich meebrengen. Doe je niets? Dan kan iemand zichzelf ernstig verwonden. Dat zijn de momenten waarop het humane, ethische en juridische samenkomen. Daar oefenen we mee.’

Leren van elkaar is super waardevol

Wat Margo het meest waardevol vindt aan het programma, is de uitwisseling tussen deelnemers.
‘Ze nemen hun eigen ervaringen mee. Mensen uit verschillende instellingen denken mee over dezelfde casus. Dat levert veel op. Ik geef de kaders en de kennis, maar zij leren vooral van elkaar.’ Ze merkt dat deelnemers hun werk serieus nemen. ‘Wat me opvalt, is hun betrokkenheid. De praktijk is soms complex, maar de passie voor het vak is groot. Ze willen het goed doen.’

Omgaan met klachten en onzekerheid

Een onderwerp dat vaak terugkomt in de lessen, is het klachtrecht. ‘Dat roept bij medewerkers regelmatig onzekerheid op,’ vertelt Margo. ‘Ze doen hun best en handelen naar eer en geweten. Als er dan een klacht komt, kan dat persoonlijk voelen. Tegelijkertijd horen klachten ook bij het werk en kunnen helpen om te leren.’ Haar advies is duidelijk: ‘Als je zorgvuldig handelt en kunt uitleggen waarom je iets doet, kun je je handelen beter onderbouwen. En weet dat je er niet alleen voor staat; binnen de organisatie zijn er routes voor ondersteuning en advies.’

Wat neem je mee terug naar de werkvloer?

Na de les gaan deelnemers volgens Margo met meer houvast en vertrouwen terug. ‘Ze hebben beter zicht op wat mag en wat niet, maar ook op het feit dat er niet altijd één antwoord is. Je moet blijven afwegen en overleggen met collega’s. En je moet je bewust zijn van je eigen rol en positie.’ Want: ‘In detentie is zorg nooit neutraal,’ zegt Margo. ‘Je werkt in een omgeving met regels, veiligheid en verantwoordelijkheden. Dan moet je stevig staan. Dat doe je door te werken vanuit kennis van de wet, een ethisch kompas en oog voor de mens. Als je die drie bij je hebt, kun je betere beslissingen nemen. Je vult je gereedschapskist. Hoe beter je die kent, hoe sterker je staat in je werk.’