Opvoeden 2.0 en het belang van de eerste 1000 dagen

In de zorg is maar weinig aandacht voor de preventie van psychische aandoeningen. Cruciaal voor de psychologische ontwikkeling van een kind zijn de eerste 1000 dagen na conceptie. Onder verantwoordelijkheid van prof. dr. Jan Derksen, verzorgt psychotherapeut en GZ-psycholoog Mia Frumau diverse opleidingsmodules binnen het thema opvoeden 2.0. De modules uit dit opleidingscurriculum zijn gericht op het middels opvoeding voorkomen van vele psychische aandoeningen waarmee kinderen tegenwoordig worden geconfronteerd. We vroegen Mia naar het belang van de affectieve relatie tussen ouder en kind en keken naar de gevolgen van het ontbreken hiervan voor de psychologische ontwikkeling. 

Wat is de rol van de relatie tussen ouder en kind in het ontwikkelen van psychische stoornissen?

“Veel psychische klachten en stoornissen kunnen voorkomen worden wanneer er meer aandacht komt voor de affectieve relatie tussen ouder en kind. Een hechte relatie met de ouders in de eerste 1000 dagen zorgt ervoor dat een kind zijn of haar eigen primaire emoties – zoals angst, boosheid, verdriet en blijdschap – leert herkennen en reguleren naar gevoelens.”

Hoe stimuleren ouders een gezonde psychologische ontwikkeling?

“Voor een gezonde psychologische ontwikkeling is het belangrijk dat ouders hun kind spiegelen. Dit doen ze bijvoorbeeld door dingen te zeggen als ‘heb je honger’ of ‘ben je moe’? Op deze manier geven zij hun kind letterlijk een stem. Hoe beter een ouder spiegelt, hoe beter een kind zichzelf en zijn of haar emoties leert begrijpen. Een kind legt in deze periode de basis om zaken als zelfbewustzijn, zelfbeheersing, controle, empathie en uiteindelijk ook wijsheid te ontwikkelen. Doordat de plasticiteit van de hersenen in deze periode optimaal is, wordt hier het fundament gelegd voor een gezonde psychologische ontwikkeling.”

Zijn ouders zich hier tegenwoordig voldoende van bewust?

“Nee, ouders zijn zich tegenwoordig maar weinig bewust van het belang van de eerste 1000 dagen. Kwaliteitstijd met het kind is in deze periode heel belangrijk. Een mooi voorbeeld hoorde ik een tijdje geleden van een jonge moeder die haar kind wilde aanmelden bij het kinderdagverblijf. Daar zagen ze het als vanzelfsprekend om een kind voor vijf volle dagen in de week in te schrijven. Dat vind ik opvallend. Wat mij betreft blijft er dan te weinig kwaliteitstijd over om een goede relatie op te bouwen met het kind en hem of haar te leren emoties te reguleren”.

Wat zijn de gevolgen?

“Bij het ontbreken van kwaliteitstijd en/of een affectieve relatie tussen ouder en kind, komt de ontwikkeling van emotionele zelfregulatie onder druk te staan. Het onvermogen emoties te reguleren komt in alle psychische stoornissen voor. Men heeft dan niet voldoende geleerd om te gaan met tegenslagen en de gevoelens die daarbij horen, zoals verlies, verdriet en frustratie. De preventie van veel psychische aandoening begint dus bij de ontwikkeling van emotionele zelfregulatie”.

Wat komt aan bod tijdens de opleidingsmodules binnen het thema opvoeden 2.0?

Alhoewel u als professional opgeleid bent om zorg te verlenen aan anderen, kijken we tijdens de modules vooral naar uzelf. U profiteert er in uw professie van wanneer u uw eigen mentale processen, niet onmiddellijk zichtbare gevoelens, gedachten, behoeftes en overtuigingen leert kennen. U vergroot hiermee uw eigen emotioneel zelfbewustzijn en voorstellingsvermogen. Dit voorstellingsvermogen wordt ook wel mentaliserend vermogen genoemd en het is belangrijk dat u dit als behandelaar onder de knie heeft. Enkel wanneer u uzelf goed kunt inleven in uw medemens, bent u instaat dit te onderwijzen aan anderen en hen op deze manier verder te helpen. In dit geval ouders van jonge kinderen.

Lees ook: Frumau wil meer aandacht voor specialistische behandeling hoogbegaafde kinderen